Hoe kun je bodemverdichting in paardenhuisvesting herkennen en oplossen?

Begin bij de bodem voor eetbare beplanting voor paarden

Auteur: Eefke Rijksen

Bodemverdichting ontstaat wanneer de grond te sterk wordt samengedrukt. De bodem kan hierdoor geen zuurstof opnemen, droogt te snel uit of blijft juist te lang nat, het bodemleven verdwijnt en planten groeien slecht of gaan dood.

Door bodemverdichting op te lossen voordat je gaat planten, geef je jouw planten de start die ze verdienen. In deze blog leggen we je stap voor stap uit waar je bodemverdichting aan herkent en hoe je het oplost.

Hoe ontstaat bodemverdichting in paardenhuisvesting?

Bodemverdichting (ook wel bodemcompactie genoemd) ontstaat wanneer de grond te sterk wordt samengedrukt. Dit kan gebeuren door:

Het gebruik van zware machines bij het aanleggen of onderhoud van de paardenweide;
Veel loopverkeer van paarden of andere dieren op een relatief kleine oppervlakte;
Overbeweiding van de paardenweide;
Het bewerken van de bodem tijdens natte periodes waarin de bodemstructuur kwetsbaar is;
De grondsoort zelf. Kleigronden zijn gevoeliger voor bodemverdichting dan zandgronden, maar in alle grondsoorten kan bodemverdichting voorkomen.

In hun podcast Bodem en Plant gebruiken Cindy, Stefan van Soilegecko en Martijn (De Voedselboss) de metafoor van een flatgebouw: Een gezonde bodem kun je vergelijken met een flatgebouw. Er is een stevige structuur met kamertjes waarin lucht en water makkelijk kan infiltreren en het bodemleven kan wonen. Een verdichte bodem kun je dan vergelijken met een platgedrukt flatgebouw. Je luistert hun aflevering over bodemverdichting hier.

Door verdichting verdwijnt de lucht tussen de bodemdeeltjes. Hierdoor kunnen wortels slecht groeien en ontstaat er een zuurstoftekort.

Door verdichting wordt waterinfiltratie moeilijk. Water dringt niet of nauwelijks door de verdichte lagen en je ziet bij regen vaak plassen die lang blijven liggen. Terwijl de bovenste lagen modder worden, blijven diepere lagen kurkdroog. Tegelijkertijd kan het grondwater ook niet door de verdichte laag doordringen en kunnen de wortels van de plant het grondwater niet bereiken. De capillaire werking van de bodem is dus verstoord.

Bodemorganismen, zoals regenwormen, schimmels, bacteriën en micro-organismen, zijn ook gebaat bij zuurstof en voldoende vocht. Het bodemleven verdwijnt als de bodem verdicht raakt. Met het verdwijnen van bodemleven stopt ook de voedselvoorziening voor de plant.

Soms heeft een verharde laag in de bodem een geologische oorsprong. In dat geval is het zeker niet de bedoeling dat je die laag gaat verstoren, laat staan keren. Wil je meer weten over het bodemprofiel van jouw perceel? Kijk dan op bodemdata.nl. Verzamel ook informatie over jouw bodem door met plaatselijke loonwerkers of hoveniers samen te werken die ervaring hebben met de lokale omstandigheden.

Wat zijn de gevolgen van bodemverdichting voor de plant?

Als je aanplant in een verdichte bodem, ligt verdroging, wortelrot, plagen, ziektes en stress op de loer. Zelfs als je regelmatig water geeft, zal dit water niet in de diepere lagen van de bodem doordringen. Alle moeite is dan voor niets.

Wat zijn de indicatoren van bodemverdichting?

Bodemverdichting kun je meten met een penetrometer, maar ook met het blote oog kun je al veel zien. Let op indicatorplanten, het vochtbufferend vermogen, de groei van de planten en de weerstand in de bodem.

Na een regenbui blijven plassen lang liggen.
Kijk naar de planten die er groeien. Varkensgras, weegbree, kruipende boterbloem, heermoes, zuring, boterbloem, schijfkamille, kamille, kweek en perzikkruid worden gezien als indicatorplanten en kunnen wijzen op slechte structuur en een verdichte of verslempte bodem.
Bij droogte droogt de bodem snel uit. Je moet veel en vaak water geven en/of je plant droogt uit ondanks dat je water hebt geven.
Jouw aanplant groeit niet goed.
Je moet moeite doen om een spade de bodem in te krijgen.

Wat is een gezonde bodem?

Een gezonde bodem heeft structuur, bevat zuurstof, kan vocht opnemen en doorlaten en heeft een actief bodemleven. Een gezonde bodem is bedekt met allerlei verschillende planten.

Wat zijn de kenmerken van een gezonde bodem?

Het bodemleven en de plant werken samen en wisselen ze voedingsstoffen uit.
De temperatuur van de bodem blijft redelijk stabiel.
De bodem bevat volop organisch materiaal.
De wortels van planten kunnen dankzij de open structuur van de bodem makkelijk doorgroeien in diepere lagen.

De snelle bodemcheck: je bodem is plantklaar als...

na een regenbui het water vlot weg zakt in de bodem.
de grond een kruimelige structuur heeft.
je schep makkelijk de bodem in gaat, zonder weerstand.
je wormen, fijne schimmeldraden en fijne wortelhaartjes ziet in de bodem.
de bodem lekker ruikt!
je leven ziet in de bodem. Mollen, regenwormen, insectenlarven, andere gravende dieren en schimmels zijn je bodembeluchters. Alle beestjes helpen!

Graven is weten. Twijfel je over de bodemgezondheid van je plek? Graaf eens een profielgat van ongeveer 60 tot 70 cm diep en kijk tot hoe diep de wortels komen en check of je onderweg verharde lagen tegenkomt.

Leuk om te weten: Het meeste leven zit in de bovenste 10 centimeter van je bodem. In een gezonde bodem zitten wel 500 regenwormen per vierkante meter.

Dieper graven? Het is altijd nuttig om de geschiedenis van je perceel te kennen. Veel agrarische percelen zijn bewerkt met machines en bodemverdichting ligt dan voor de hand. Heeft er een pad gelopen over de plantplek? Grote kans dat je eerst de bodemverdichting moet oplossen voordat je kunt planten.

Wat heeft jouw paard aan een bodemvoedselweb?

Gezonde planten groeien in een gezonde bodem. Het bodemleven heeft planten nodig en planten hebben bodemleven nodig. Deze samenwerking zorgt ervoor dat de plant alle voedingsstoffen kan opnemen die het nodig heeft en een actief bodemvoedselweb is een belangrijke factor in het voorkomen van ziektes en plagen in je plant. Een gezonde plant is een sterke plant, deze kan zichzelf snel herstellen als een paard browst van de plant.

Een gezonde bodem met een actief bodemleven draineert goed, bacteriën die rotstraal en mok kunnen veroorzaken krijgen zo geen kans.

Of je nu op een zandgrond, kleigrond of veengrond zit... een divers en gezond bodemvoedselweb is de sleutel voor goede groei van je plant en dus ook de sleutel voor voedsel voor je paard.

7 tips om bodemverdichting op te lossen en je planten een goede start te geven:

Als je de natuur zijn gang laat gaan en de bodem verder met rust laat, zal bodemverdichting vanzelf herstellen, maar dit kan tientallen tot honderden jaren duren. Tijd die de meesten van ons niet hebben. Aan de slag dus, in de juiste volgorde.

Als je een browsing paddock, paddock paradise of equihabitat gaat aanleggen, is het heel verstandig om advies in te winnen van een bodemdeskundige, voordat je nog verder in de modder zakt. Grond opbrengen zonder de bodemverdichting op te lossen is geen goed idee.

1. Neem de tijd en leer je bodem kennen! Bodemverdichting is moeilijk op te lossen als de plant er al staat.

2. Woel de bodem: op een klein perceel (kruidentuin, moestuin, border) is de woelvork je held. Je keert de bodem niet, maar belucht de bodem en je maakt de grond losser, zonder de bodem verder te verstoren dan nodig is. Op een groot perceel is het raadzaam om de grond te bewerken met een tractor met woeler. Bewerk de bodem na een droge periode. Meestal zijn augustus en september hiervoor geschikte maanden.

3. Zaai een bewerkte bodem zo snel mogelijk in met een diepwortelende groenbemester.

4. Wacht met planten van je bomen en struiken totdat de groenbemester zijn werk heeft gedaan.

5. Plant planten altijd in een ruim plantgat en plant hagen in een plantgeul of sleuf. Maak bij verdichte grond het plantgat groter of de sleuf breder dan de normaal zou doen. Volg verder plantinstructies goed op die je na je bestelling van ons ontvangt of vraag advies in de plantenwinkel.

6. Mulch met compost! Compost brengt naast voedingsstoffen ook micro-organismen terug je bodem in. Elke verdichte en bewerkte bodem is gebaat bij compost. Let op: de ene compost is de andere niet. Goede compost ruikt lekker, is uitgerijpt, voelt niet warm aan, je ziet geen compostwormen meer in de compost en het is gemaakt van allerlei verschillende planten. De compost spreid je in een laag van enkele centimeters dik uit over de bodem rond je aanplant, maar houd de stam van je plant vrij. Dek de laag daarna af met ander organisch materiaal, zoals blad of hooi. Deze werkwijze noemen we mulchen. Mulch alsof je leven ervan afhangt (nou ja, die van je plant). Of je in een klei, leem of zandgrond hebt geplant, mulchen is in alle gevallen aan aanrader. Lees vooral onze blog over mulchen als je hier meer over wilt weten.

7. Geef nazorg aan je plant. Ook na de bodembewerking is de structuur nog niet ideaal. Dit betekent dat nieuwe aanplant nog makkelijk kan verdrogen en dat het bodemvoedselweb nog niet op volle toeren actief is. Geef je plant water en voeding! We schreven hier aparte blogs over.

Welke paardenplanten helpen de bodemstructuur te verbeteren?

Een door mensen, machines of dieren veroorzaakt probleem in de bodem kunnen planten niet in korte tijd zelf oplossen. Planten kunnen wel ondersteunen in het verbeteren van de bodem, kies dan voor variatie in beplanting.

Luzerne, teunisbloem en cichorei hebben een sterke penwortel die meters diep kunnen komen. Zaai ze of plant ze in.
Paardenbloem, ridderzuring, distel, smeerwortel wortelen diep en verbeteren daarmee de bodem. Laat ze staan waar het kan!
Zonnebloem, vooral de grotere soorten, wortelen diep en dragen zo bij aan een betere bodemstructuur. Laat de wortels van de plant in de bodem zitten als je de plant oogst.
Duizendblad wortelt niet diep, maar groeit wel goed op verstoorde bodem. De plant kan droogte behoorlijk goed verdragen.
Zwarte els, haagbeuk, zwarte bes, zwarte populier, fladderiep, boswilg en grauwe wilg zijn planten die tegen een stootje kunnen en die kunnen bijdragen aan het verbeteren van de bodem.

Disclaimer

Wij zijn geen bodemdeskundigen. Deze blog is tot stand gekomen door onze jarenlange ervaring met het aanplanten en kweken van planten, het lezen van literatuur en het uitwisselen van ervaringen met bodemdeskundigen. Op onze kwekerij en in onze eigen paardenhuisvesting hebben we zelf ondervonden wat de gevolgen zijn van bodemverdichting op de groei en vitaliteit van planten en hebben we volop geëxperimenteerd met het oplossen van bodemverdichting en het verbeteren van bodemgezondheid.

Kom langs op de kwekerij en kies de juiste plant voor de juiste plek

Omdat we planten kweken voor een groene en gezonde omgeving voor mens en dier, vinden we goed advies rond de aanplant van planten ontzettend belangrijk. Voor goede groei van de plant is de kweekwijze belangrijk, maar ook een passende plek om verder in te groeien.

Twijfel je of jouw plek al klaar is om te planten? Kom langs op de kwekerij en overleg met onze medewerkers in de plantenwinkel over jouw plantkeuze en plek.